> Η μετάφραση παρέχεται για διευκόλυνση. Κανονιστικό είναι το αγγλικό πρωτότυπο.

# MMAS-Core

**Προδιαγραφή του Μετα-Σύμπαντος**

**Αναγνωριστικό εγγράφου:** MU-V2-ARCH-001  
**Τίτλος:** Πρότυπο αρχιτεκτονικής μετα-μοντέλων - πυρήνας αρχιτεκτονικής  
**Κατηγορία εγγράφου:** κανονιστικό  
**Έκδοση:** 2.0 (προσχέδιο)  
**Κατάσταση:** προσχέδιο εργασίας  
**Κανονιστικές αναφορές:** Σύνταγμα του Μετα-Σύμπαντος (MUC), Versioning, Naming-Conventions, Validation, MMAS-Package, MMAS-Conformance  
**Πληροφοριακές αναφορές:** Πρωτόκολλο ομοσπονδίας του Μετα-Σύμπαντος (MUFP)  
**Πνευματικά δικαιώματα:** © Orkestron.AI  
**Άδεια:** Apache-2.0

---

# 1. Σκοπός

Το έγγραφο αυτό ορίζει τα θεμελιώδη αρχιτεκτονικά δομικά στοιχεία που ΟΦΕΙΛΕΙ να ακολουθεί κάθε Μετα-Μοντέλο εντός του οικοσυστήματος του Μετα-Σύμπαντος.

Το MMAS-Core θεσπίζει μια κοινή σημασιολογική αρχιτεκτονική που επιτρέπει σε ανεξάρτητα Μετα-Μοντέλα να παραμένουν διαλειτουργικά ενώ εξελίσσονται αυτόνομα.

Το MMAS-Core δεν είναι απλώς κατάλογος δομικών στοιχείων. Ορίζει ένα ενιαίο αρχιτεκτονικό **μοντέλο σύνθεσης**: μια κανονική ιεραρχία που καθορίζει πώς κάθε σημασιολογικό πρωτογενές στοιχείο εμφωλεύεται στο επόμενο, από το Μετα-Μοντέλο συνολικά έως τις επιμέρους Ιδιότητες, Σχέσεις, Γεγονότα, Συμβόλαια και Προβολές, και πάλι προς τα πάνω ως το Μανιφέστο που περιγράφει τη σύνθεση. Όπως η UML ορίζει τα βασικά δομικά στοιχεία μοντελοποίησης από τα οποία χτίζεται κάθε μοντέλο, έτσι το MMAS-Core ορίζει τα βασικά συνθετικά στοιχεία από τα οποία χτίζεται κάθε Μετα-Μοντέλο του Μετα-Σύμπαντος. Η έκδοση, η επικύρωση, η συσκευασία και η συμμόρφωση παραπέμπουν σε αυτό το ενιαίο μοντέλο αντί να παράγουν καθένα το δικό του.

Το MMAS-Core επεκτείνει το Σύνταγμα του Μετα-Σύμπαντος (MUC).

---

# 2. Πεδίο εφαρμογής

Η προδιαγραφή αυτή εφαρμόζεται σε κάθε Μετα-Μοντέλο που διεκδικεί συμμόρφωση MMAS, ανεξάρτητα από πεδίο, τεχνολογία υλοποίησης ή μηχανισμό αποθήκευσης.

---

# 3. Αρχιτεκτονικές αρχές

Κάθε Μετα-Μοντέλο ΟΦΕΙΛΕΙ:

- να συμμορφώνεται με το Σύνταγμα του Μετα-Σύμπαντος,
- να περιγράφει σημασιολογία και όχι υλοποίηση,
- να διατηρεί σταθερές ταυτότητες,
- να διαχωρίζει το σχήμα από τα δεδομένα στιγμιοτύπων,
- να υποστηρίζει την ομοσπονδία,
- να υποστηρίζει την εξέλιξη,
- να παραμένει αναγνώσιμο από μηχανές και από ανθρώπους.

---

# 4. Ιεραρχία σύνθεσης

Το MMAS-Core ορίζει μία ενιαία, κανονική ιεραρχία σύνθεσης. Κάθε Μετα-Μοντέλο ΟΦΕΙΛΕΙ να μπορεί να εκφραστεί ως αυστηρή εμφώλευση των παρακάτω εννοιών, και κάθε συμμορφούμενο εργαλείο, επικυρωτής και πράκτορας ομοσπονδίας ΟΦΕΙΛΕΙ να ερμηνεύει την ιεραρχία με τον ίδιο τρόπο.

Η ιεραρχία διαβάζεται από πάνω προς τα κάτω ως περιεκτικότητα και από κάτω προς τα πάνω ως περιγραφή:

- ένα **Μετα-Μοντέλο** περιέχει μία ή περισσότερες **Δέσμες**,
- μια **Δέσμη** περιέχει ένα ή περισσότερα **Στρώματα**,
- ένα **Στρώμα** περιέχει ένα ή περισσότερα **Αντικείμενα**,
- ένα **Αντικείμενο** περιγράφεται από **Ιδιότητες** και συνδέεται, προσδιορίζεται, εξελίσσεται και διέπεται από **Σχέσεις**, **Γεγονότα**, **Συμβόλαια** και **Προβολές**,
- ολόκληρη η σύνθεση συνοψίζεται και καθίσταται ανακαλύψιμη από ένα **Μανιφέστο**.

## 4.0.1 Διάγραμμα ιεραρχίας (Mermaid)

```mermaid
flowchart TD
    MM[Meta-Model]
    B[Bundles]
    L[Layers]
    O[Objects]
    P[Properties]
    R[Relationships]
    E[Events]
    C[Contracts]
    PR[Projections]
    MAN[Manifest]

    MM --> B
    B --> L
    L --> O
    O --> P
    O --> R
    O --> E
    O --> C
    O --> PR
    MM -.described by.-> MAN
    MAN -.summarizes.-> B
```

## 4.0.2 Διάγραμμα ιεραρχίας (ASCII)

```text
Meta-Model
│
├── Manifest .............. (describes & summarizes the whole composition)
│
└── Bundles
    └── Layers
        └── Objects
            ├── Properties ...... what the object is
            ├── Relationships ... how it connects to other objects
            ├── Events .......... how it changes over time
            ├── Contracts ....... under which rules it may be used
            └── Projections ..... how it appears in a given context
```

Η ιεραρχία αυτή είναι το κέντρο του MMAS. Είναι η δομή που εκδίδει το [Versioning](Versioning.md), που επικυρώνει επίπεδο προς επίπεδο το [Validation](Validation.md), που συσκευάζει το [MMAS-Package](MMAS-Package.md) και της οποίας την ωριμότητα μετρά το [MMAS-Conformance](MMAS-Conformance.md). Ένα Μετα-Μοντέλο που δεν μπορεί να εκφραστεί με αυτή την ιεραρχία δεν συμμορφώνεται με το MMAS.

---

# 5. Βασικά δομικά στοιχεία

Κάθε Μετα-Μοντέλο ΟΦΕΙΛΕΙ να συντίθεται από τις ακόλουθες αρχιτεκτονικές έννοιες, που είναι τα επώνυμα επίπεδα της Ιεραρχίας σύνθεσης της Ενότητας 4.

## 5.1 Μετα-Μοντέλο

Το Μετα-Μοντέλο ορίζει τη σημασιολογική δομή ενός πεδίου.

Το Μετα-Μοντέλο ΟΦΕΙΛΕΙ να έχει:

- μοναδικό αναγνωριστικό,
- χώρο ονομάτων,
- έκδοση,
- ιδιοκτήτη,
- μανιφέστο,
- δήλωση συμβατότητας.

---

## 5.2 Δέσμη

Η Δέσμη ομαδοποιεί σημασιολογικά σχετιζόμενες έννοιες.

Οι Δέσμες ΟΦΕΙΛΟΥΝ:

- να έχουν μία ευθύνη,
- να ελαχιστοποιούν τις εξαρτήσεις,
- να δημοσιεύουν τις εξαγόμενες έννοιες.

Παραδείγματα:

- Ταυτότητα
- Γνώση
- Διακυβέρνηση
- Χρόνος εκτέλεσης

---

## 5.3 Στρώμα

Το Στρώμα αντιπροσωπεύει μία συνεκτική σημασιολογική μέριμνα εντός μιας Δέσμης.

Τα Στρώματα ΟΦΕΙΛΟΥΝ:

- να παραμένουν κατανοητά αυτοτελώς,
- να αποφεύγουν επικαλυπτόμενες ευθύνες,
- να εκθέτουν σταθερά αναγνωριστικά.

---

## 5.4 Αντικείμενο

Τα Αντικείμενα αναπαριστούν σημασιολογικές οντότητες.

Τα Αντικείμενα ΟΦΕΙΛΟΥΝ να διαθέτουν:

- ταυτότητα,
- κύκλο ζωής,
- ιδιοκτησία,
- προέλευση,
- ιχνηλασιμότητα.

---

## 5.5 Ιδιότητα

Οι Ιδιότητες περιγράφουν αντικείμενα.

Κάθε ιδιότητα ΟΦΕΙΛΕΙ να δηλώνει:

- τύπο,
- πληθικότητα,
- προαιρετικότητα,
- προέλευση,
- βεβαιότητα (όπου αυτό ισχύει).

---

## 5.6 Σχέση

Οι Σχέσεις συνδέουν αντικείμενα.

Οι Σχέσεις ΟΦΕΙΛΟΥΝ να ορίζουν ρητά:

- πηγή,
- προορισμό,
- σημασιολογικό νόημα,
- πληθικότητα.

---

## 5.7 Γεγονός

Τα Γεγονότα περιγράφουν ουσιώδεις μεταβολές.

Τα Γεγονότα ΟΦΕΙΛΟΥΝ να είναι αμετάβλητα και ιχνηλάσιμα. Το πρωτογενές στοιχείο Γεγονός ορίζεται αναλυτικά στο [Event](../04-core-concepts/Event.md).

---

## 5.8 Προβολή

Η Προβολή είναι μια αναπαράσταση αντικειμένου ειδική για ένα πλαίσιο.

Η προβολή ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να επαναπροσδιορίζει την ταυτότητα του αντικειμένου.

---

## 5.9 Συμβόλαιο

Τα Συμβόλαια ορίζουν σημασιολογικές συμφωνίες που διέπουν την αλληλεπίδραση, την αποκάλυψη ή την ομοσπονδία.

---

## 5.10 Πλαίσιο

Το Πλαίσιο καθορίζει πώς ερμηνεύεται η σημασιολογία.

Το Πλαίσιο ΟΦΕΙΛΕΙ να είναι ρητό όποτε το νόημα εξαρτάται από αυτό.

---

# 6. Δημόσιο σχήμα

Κάθε Μετα-Μοντέλο ΟΦΕΙΛΕΙ να εκθέτει δημόσιο σχήμα.

Το σχήμα ΟΦΕΙΛΕΙ να περιγράφει τη δομή χωρίς να απαιτεί αποκάλυψη δεδομένων στιγμιοτύπων.

Η ανακάλυψη σχήματος ΟΦΕΙΛΕΙ να είναι δυνατή ανεξάρτητα από την πρόσβαση στα δεδομένα.

---

# 7. Διαχωρισμός σχήματος και στιγμιοτύπου

Το MMAS διακρίνει:

- Μετα-Μοντέλο (σχήμα)
- Στιγμιότυπο (δεδομένα)

Η ανταλλαγή γνώσης ΟΦΕΙΛΕΙ να ξεκινά από την ανακάλυψη σχήματος πριν από την αποκάλυψη στιγμιοτύπων.

---

# 8. Εξωτερικά σημασιολογικά μοντέλα

Το Μετα-Μοντέλο ΜΠΟΡΕΙ να εισάγει εξωτερικά πρότυπα.

Οι εισαγόμενες έννοιες ΟΦΕΙΛΟΥΝ να διατηρούν αναφορές σε:

- πρότυπο προέλευσης,
- έκδοση,
- χώρο ονομάτων.

Οι τοπικές επεκτάσεις ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να τροποποιούν την εισαγόμενη σημασιολογία.

Αντιθέτως, ΟΦΕΙΛΟΥΝ να την επεκτείνουν.

---

# 9. Επεκτασιμότητα

Τα Μετα-Μοντέλα ΟΦΕΙΛΟΥΝ να εξελίσσονται μέσω επέκτασης και όχι τροποποίησης όποτε αυτό είναι εφικτό.

Οι επεκτάσεις ΟΦΕΙΛΟΥΝ:

- να δηλώνουν ιδιοκτησία,
- να δηλώνουν συμβατότητα,
- να διατηρούν την υπάρχουσα σημασιολογία.

---

# 10. Ανεξαρτησία από την τεχνολογία

Το MMAS ορίζει αρχιτεκτονική, όχι αποθήκευση.

Οι συμμορφούμενες υλοποιήσεις ΜΠΟΡΟΥΝ να χρησιμοποιούν:

- αποθετήρια Git,
- βάσεις δεδομένων γράφων,
- σχεσιακές βάσεις δεδομένων,
- αποθετήρια εγγράφων,
- API,
- γράφους γνώσης,
- ροές γεγονότων.

Καμία τεχνολογία υλοποίησης δεν είναι κανονιστική.

---

# 11. Αρχιτεκτονικά αναλλοίωτα

Κάθε Μετα-Μοντέλο που συμμορφώνεται με το MMAS ΟΦΕΙΛΕΙ να διατηρεί:

- ταυτότητα,
- σημασιολογική συνέπεια,
- ιχνηλασιμότητα,
- ιδιοκτησία,
- πλαίσιο,
- έκδοση,
- ετοιμότητα για ομοσπονδία.

---

# 12. Σχέση με άλλα πρότυπα

Το MMAS-Core χτίζεται πάνω στο MUC και παρέχει το μοντέλο σύνθεσης που εξειδικεύουν τα υπόλοιπα έγγραφα MMAS:

- το [Versioning](Versioning.md) εκδίδει την ιεραρχία και τα στοιχεία της,
- τα [Naming Conventions](Naming-Conventions.md) ονοματοδοτούν την ιεραρχία και τα στοιχεία της,
- το [Validation](Validation.md) επικυρώνει την ιεραρχία στα επίπεδα V0-V5,
- το [MMAS-Package](MMAS-Package.md) συσκευάζει την ιεραρχία για διανομή,
- το [MMAS-Conformance](MMAS-Conformance.md) μετρά την αρχιτεκτονική ωριμότητα πάνω στην ιεραρχία.

Το MUFP ορίζει τη συμπεριφορά της ομοσπονδίας.

---

# 13. Μελλοντικές κατευθύνσεις

Η Ιεραρχία σύνθεσης είναι σκόπιμα πεπερασμένη και σταθερή, αλλά ο ρόλος της ως κοινού μοντέλου αναφοράς καλεί μια αποκλειστική, μηχανικά αξιοποιήσιμη έκφραση. Μια μελλοντική **Γλώσσα Διαγραμμάτων του Μετα-Σύμπαντος (MUDL)** θα τυποποιούσε την οπτική και κειμενική σημειογραφία της ιεραρχίας και των στιγμιοτύπων της, ώστε οι αποδόσεις σε Mermaid και ASCII του παρόντος εγγράφου να γίνουν δύο προφίλ ενός κανονιστικού προτύπου διαγραμμάτων αντί για ενδεικτικά παραδείγματα. Η MUDL θα κάλυπτε σχήματα στοιχείων, σημασιολογία περιεκτικότητας, επιστρώσεις προβολών και όψεις ομοσπονδίας, επιτρέποντας στα εργαλεία να αποδίδουν ντετερμινιστικά οποιοδήποτε Μετα-Μοντέλο και να επιστρέφουν τα διαγράμματα σε δομές MMAS.

---

# Τελική δήλωση

Το MMAS-Core ορίζει την κοινή αρχιτεκτονική γλώσσα από την οποία χτίζεται κάθε Μετα-Μοντέλο στο οικοσύστημα του Μετα-Σύμπαντος.

Η σημασιολογία κάθε συγκεκριμένου πεδίου αφήνεται σκόπιμα στα επιμέρους Μετα-Μοντέλα.