> Η μετάφραση παρέχεται για διευκόλυνση. Κανονιστικό είναι το αγγλικό πρωτότυπο.

# Γράφος προέλευσης

**Προδιαγραφή του Μετα-Σύμπαντος**

**Αναγνωριστικό εγγράφου:** MU-V2-ARCH-011  
**Τίτλος:** Ο διερευνήσιμος γράφος προέλευσης  
**Κατηγορία εγγράφου:** κανονιστικό  
**Έκδοση:** 2.0 (προσχέδιο)  
**Κατάσταση:** προσχέδιο εργασίας  
**Κανονιστικές αναφορές:** [Traceability](../02-architecture/Traceability.md), [Event](../04-core-concepts/Event.md), [MMAS-Core](../02-architecture/MMAS-Core.md), RFC 2119  
**Πληροφοριακές αναφορές:** [MMAS-Interchange](../02-architecture/MMAS-Interchange.md), [Contract](../04-core-concepts/Contract.md), [Projection](../04-core-concepts/Projection.md)  
**Πνευματικά δικαιώματα:** © Orkestron.AI  
**Άδεια:** Apache-2.0

---

# 1. Σκοπός

Το [Traceability](../02-architecture/Traceability.md) εισάγει τη **σημασιολογική γενεαλογία** ως την ιστορία της αφετηρίας του νοήματος και σημειώνει ότι μπορεί να προαχθεί σε πλήρες, διερευνήσιμο τεχνούργημα. Το παρόν έγγραφο το πραγματοποιεί: μετατρέπει τη σημασιολογική γενεαλογία σε **γράφο προέλευσης** - μια πλοηγήσιμη, διερευνήσιμη δομή στην οποία κάθε συμπέρασμα συνδέεται με τα τεκμήρια που το θεμελιώνουν, και οι συνέπειες κάθε αλλαγής ιχνηλατούνται προς τα εμπρός και προς τα πίσω.

Ο γράφος προέλευσης μετατρέπει τα *«γιατί είναι αληθές αυτό το δεδομένο;»* και *«τι σπάει αν αυτό αλλάξει;»* από χειροκίνητες έρευνες σε ντετερμινιστικά ερωτήματα γράφου.

---

# 2. Πεδίο εφαρμογής

Η προδιαγραφή αυτή εφαρμόζεται σε:

- τους τύπους κόμβων και ακμών που συνθέτουν τον γράφο προέλευσης,
- τη σχέση του με την αιτιότητα των [Γεγονότων](../04-core-concepts/Event.md),
- τα τυπικά μοτίβα ερωτημάτων που μια συμμορφούμενη υλοποίηση ΟΦΕΙΛΕΙ να υποστηρίζει,
- τη συμπεριφορά της προέλευσης ανάμεσα σε Σύμπαντα υπό ομοσπονδία.

Δεν επιβάλλει τεχνολογία αποθήκευσης γράφων· συμμορφώνεται κάθε υλοποίηση που απαντά στα ερωτήματα της Ενότητας 6 πάνω στο μοντέλο των Ενοτήτων 4-5.

---

# 3. Αρχές

- **Η γενεαλογία είναι γράφος, όχι ημερολόγιο.** Ένα συμπέρασμα μπορεί να προκύπτει από πολλά δεδομένα, και ένα δεδομένο μπορεί να επηρεάζει πολλά συμπεράσματα.
- **Οι ακμές είναι ρητές.** Οι σχέσεις προέλευσης ΟΦΕΙΛΟΥΝ να δηλώνονται, όχι να συνάγονται εκ των υστέρων.
- **Ο γράφος είναι μόνο προσθετικός.** Μεγαλώνει μέσα από αμετάβλητα [Γεγονότα](../04-core-concepts/Event.md)· ποτέ δεν ξαναγράφεται σιωπηλά.
- **Ο γράφος είναι διερευνήσιμος.** Η επίδραση, η εξάρτηση και η αιτιολόγηση ΟΦΕΙΛΟΥΝ να απαντώνται με διάσχιση.

---

# 4. Τύποι κόμβων

Ο γράφος προέλευσης ΟΦΕΙΛΕΙ να αναγνωρίζει τους ακόλουθους τύπους κόμβων:

| Κόμβος | Σημασία |
|------|---------|
| **Αντικείμενο** | Σημασιολογικό σημείο αλήθειας - *τι υπάρχει*. |
| **Γεγονός** | Αμετάβλητη καταγραφή του *τι συνέβη* (βλ. [Event](../04-core-concepts/Event.md)). |
| **Προβολή** | Όψη ειδική για πλαίσιο, παράγωγη ενός ή περισσότερων Αντικειμένων. |
| **Συμβόλαιο** | Ο κανόνας υπό τον οποίο χρησιμοποιήθηκε ή αποκαλύφθηκε η γνώση. |
| **Πηγή** | Εξωτερική αφετηρία (ανάντη σύστημα, έγγραφο, παρατήρηση ή άλλο Σύμπαν) που δεν είναι η ίδια Αντικείμενο του Μετα-Σύμπαντος. |

Κάθε κόμβος ΟΦΕΙΛΕΙ να φέρει σταθερή ταυτότητα και τα [ελάχιστα μεταδεδομένα ιχνηλασιμότητας](../02-architecture/Traceability.md) που αρμόζουν στο είδος του.

---

# 5. Τύποι ακμών

Ο γράφος προέλευσης ΟΦΕΙΛΕΙ να αναγνωρίζει τους ακόλουθους κατευθυνόμενους τύπους ακμών:

| Ακμή | Από → Προς | Σημασία |
|------|-----------|---------|
| `derivedFrom` | Αντικείμενο/Προβολή/Γεγονός → Αντικείμενο/Γεγονός/Πηγή | Ο προορισμός είναι είσοδος από την οποία παρήχθη η αφετηρία της ακμής. |
| `influences` | Αντικείμενο/Γεγονός → Αντικείμενο/Προβολή | Η αφετηρία συνεισέφερε στον προορισμό, χωρίς να τον καθορίσει από μόνη της. |
| `assertedBy` | Αντικείμενο/Γεγονός/Προβολή → Πηγή (δρων) | Ο προορισμός διαβεβαιώθηκε από τον κατονομαζόμενο δρώντα ή φορέα. |
| `governedBy` | Προβολή/Γεγονός/Αντικείμενο → Συμβόλαιο | Η χρήση ή η αποκάλυψη διεπόταν από το αναφερόμενο Συμβόλαιο. |

Τα `derivedFrom` και `influences` αποτυπώνουν *σημασιολογική* εξάρτηση (αφετηρία νοήματος)· το `assertedBy` αποτυπώνει *πατρότητα* (προέλευση)· το `governedBy` αποτυπώνει *κύρος* (τους ισχύοντες κανόνες). Μια ακμή ΟΦΕΙΛΕΙ να δημιουργείται ως μέρος αμετάβλητου Γεγονότος ή να αναφέρεται από αυτό, ώστε ο ίδιος ο γράφος να παραμένει ιχνηλάσιμος και μη επανεγγράψιμος.

---

# 6. Σχέση με την αιτιότητα των Γεγονότων

Ο γράφος προέλευσης και η **αιτιότητα** των Γεγονότων είναι δύο όψεις της ίδιας ιστορίας:

- Η **αιτιότητα** συνδέει Γεγονότα μέσα στον *χρόνο*: *αυτό το Γεγονός συνέβη επειδή συνέβη εκείνο το Γεγονός* (βλ. [Event §9](../04-core-concepts/Event.md)).
- Η **προέλευση** συνδέει δεδομένα μέσα στο *νόημα*: *αυτό το συμπέρασμα είναι αληθές επειδή εκείνα τα δεδομένα είναι αληθή*.

Μια ακμή `derivedFrom` ανάμεσα σε δύο συμπεράσματα ΟΦΕΙΛΕΙ να είναι συνεπής με την αιτιότητα ανάμεσα στα Γεγονότα που τα παρήγαγαν: αν το συμπέρασμα B προκύπτει από το συμπέρασμα A, το Γεγονός που διαβεβαίωσε το B ΟΦΕΙΛΕΙ να έπεται αιτιακά του Γεγονότος που διαβεβαίωσε το A. Η γενεαλογία εξηγεί την αφετηρία του νοήματος ανάμεσα σε οντότητες· η αιτιότητα εξηγεί την αφετηρία της μεταβολής μέσα στον χρόνο. Μαζί καθιστούν τον γράφο ταυτόχρονα *σημασιολογική* και *χρονική* εξήγηση οποιουδήποτε δεδομένου.

---

# 7. Τυπικά μοτίβα ερωτημάτων

Μια συμμορφούμενη υλοποίηση ΟΦΕΙΛΕΙ να μπορεί να απαντά τα ακόλουθα πάνω στον γράφο προέλευσης:

## 7.1 Επίδραση - «τι σπάει αν αλλάξει το X;»

Μια **εμπρόσθια** διάσχιση από τον κόμβο X κατά μήκος των ακμών `derivedFrom` και `influences` (αντεστραμμένων) δίνει κάθε Αντικείμενο, Προβολή και συμπέρασμα του οποίου το νόημα εξαρτάται από το X, μεταβατικά. Έτσι εντοπίζονται τα επόμενα δεδομένα που παλαιώνουν αν αλλάξει το X και ΟΦΕΙΛΟΥΝ να επαναξιολογηθούν.

## 7.2 Εξάρτηση - «δείξε όλα τα συμπεράσματα που εξαρτώνται από το Γεγονός Y».

Μια διάσχιση από το Γεγονός Y ακολουθώντας τα Γεγονότα και δεδομένα που αυτό `influences` ή που είναι `derivedFrom` αυτό δίνει τον κώνο εξάρτησης του Y - κάθε συμπέρασμα που στηρίζεται, άμεσα ή μεταβατικά, σε αυτό.

## 7.3 Αιτιολόγηση - «γιατί είναι αληθές αυτό το δεδομένο;»

Μια **οπίσθια** διάσχιση από ένα δεδομένο κατά μήκος των ακμών `derivedFrom`, `influences`, `assertedBy` και `governedBy` δίνει την αιτιολόγησή του: τις εισόδους από τις οποίες παρήχθη, τον δρώντα που το διαβεβαίωσε και το Συμβόλαιο που διείπε τη χρήση του - πίσω ως τις αρχικές Πηγές. Αυτή είναι η μηχανικά αναγνώσιμη απάντηση στο *«γιατί είναι αληθές αυτό;»*

---

# 8. Λυμένο παράδειγμα

Ας πάρουμε μια *βαθμολογία δεξιοτήτων εργαζομένου* που παράγεται σε αρκετά βήματα, καθένα καταγεγραμμένο ως Γεγονός και συνδεδεμένο με ακμές προέλευσης:

```text
(Source: Sprint Retrospectives)
        ▲ derivedFrom
(Object: Project Feedback) ──assertedBy──▶ (Source: Team Lead)
        ▲ derivedFrom
(Object: Performance Review) ──governedBy──▶ (Contract: HR Disclosure)
        ▲ derivedFrom
(Object: Employee Competency Score)
        │ influences
        ▼
(Projection: Promotion Recommendation)
```

- **Αιτιολόγηση** - *γιατί η σύσταση προαγωγής είναι αυτή που είναι;* Η οπίσθια διάσχιση επιστρέφει: `derivedFrom` τη βαθμολογία δεξιοτήτων, που `derivedFrom` την αξιολόγηση απόδοσης (`governedBy` το συμβόλαιο αποκάλυψης ανθρώπινου δυναμικού), που `derivedFrom` την ανατροφοδότηση έργου (`assertedBy` τον επικεφαλής ομάδας), θεμελιωμένη σε αναδρομικές συσκέψεις sprint.
- **Επίδραση** - *τι σπάει αν διορθωθεί μια αναδρομική σύσκεψη sprint;* Η εμπρόσθια διάσχιση επιστρέφει: την ανατροφοδότηση έργου, την αξιολόγηση απόδοσης, τη βαθμολογία δεξιοτήτων και τη σύσταση προαγωγής - όλα σημαίνονται για επαναξιολόγηση.
- **Εξάρτηση** - *ποια συμπεράσματα εξαρτώνται από το Γεγονός που κατέγραψε την αξιολόγηση απόδοσης;* Η βαθμολογία δεξιοτήτων και η σύσταση προαγωγής.

Κάθε απάντηση παράγεται με διάσχιση και όχι με ανάγνωση πρόζας - και αυτό είναι που καθιστά την προέλευση *λειτουργική* αντί απλώς τεκμηριωμένη.

---

# 9. Συμπεριφορά στην ομοσπονδία

Σε μια ομοσπονδία, ο γράφος προέλευσης ΟΦΕΙΛΕΙ να διατηρεί την ιχνηλασιμότητα χωρίς να παραδίδει κυριαρχία. Μια ακμή `derivedFrom` ΜΠΟΡΕΙ να δείχνει σε Πηγή άλλου Σύμπαντος· η ακμή αυτή ΟΦΕΙΛΕΙ να αποκαλύπτεται μόνο μέσω [Προβολής](../04-core-concepts/Projection.md) διεπόμενης από [Συμβόλαιο](../04-core-concepts/Contract.md), όπως καταγράφεται από το `governedBy`. Έτσι ένα Σύμπαν εκθέτει *ότι* ένα συμπέρασμα εξαρτάται από εξωτερική Πηγή - και υπό ποιο Συμβόλαιο - χωρίς κατ' ανάγκη να εκθέτει όλη την εσωτερική γενεαλογία της Πηγής.

---

# 10. Επικύρωση

Ένας γράφος προέλευσης συμμορφώνεται με την προδιαγραφή αυτή όταν:

- κάθε ακμή είναι ενός από τους ορισμένους τύπους και υποστηρίζεται από αμετάβλητο Γεγονός,
- ισχύει η συνέπεια του `derivedFrom` με την αιτιότητα των Γεγονότων (Ενότητα 6),
- τα ερωτήματα επίδρασης, εξάρτησης και αιτιολόγησης (Ενότητα 7) επιστρέφουν ορθά, μεταβατικά αποτελέσματα,
- οι διασυμπαντικές ακμές αποκαλύπτονται μόνο υπό ρητά Συμβόλαια.

Βλ. [Validation](../02-architecture/Validation.md) για τα εφαρμοστέα επίπεδα.

---

# 11. Αρχιτεκτονικά αναλλοίωτα

- Ο γράφος προέλευσης ΟΦΕΙΛΕΙ να είναι μόνο προσθετικός και να υποστηρίζεται από αμετάβλητα Γεγονότα.
- Οι ακμές προέλευσης ΟΦΕΙΛΟΥΝ να είναι ρητές, ποτέ σιωπηλά συναγόμενες.
- Το `derivedFrom` ΟΦΕΙΛΕΙ να είναι συνεπές με την αιτιότητα των Γεγονότων.
- Η επίδραση, η εξάρτηση και η αιτιολόγηση ΟΦΕΙΛΟΥΝ να απαντώνται με διάσχιση.
- Η διασυμπαντική προέλευση ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να παρακάμπτει Συμβόλαια και Προβολές.

---

# Μελλοντικές κατευθύνσεις

Μια μελλοντική αναθεώρηση θα μπορούσε να ορίσει τυπική **γλώσσα ερωτημάτων προέλευσης** και μορφή ανταλλαγής τμημάτων γράφου, ώστε ερωτήματα επίδρασης και αιτιολόγησης να εκτελούνται ανάμεσα σε ομοσπονδοποιημένα Σύμπαντα· να ενσωματώσει τον γράφο με το [Σημασιολογικό αποτύπωμα](../02-architecture/MMAS-Interchange.md), ώστε μια αλλαγή πηγής να *εντοπίζεται* αυτόματα και ο κώνος των επακόλουθών της να *ακυρώνεται*· και να προσαρτήσει βεβαιότητα και Διανύσματα εμπιστοσύνης στις ακμές, ώστε η αιτιολόγηση να ζυγίζεται και όχι απλώς να απαριθμείται. Οι επεκτάσεις αυτές θα καθιστούσαν την αυτόματη ακύρωση παρωχημένων συμπερασμάτων πλήρη δυνατότητα σε επίπεδο ομοσπονδίας.

---

# Τελική δήλωση

> Η προέλευση παύει να είναι ιστορία που αφηγούμαστε εκ των υστέρων και γίνεται δομή στην οποία μπορούμε να ρωτήσουμε. Ο γράφος προέλευσης επιτρέπει σε κάθε συμμετέχοντα να ιχνηλατήσει ένα συμπέρασμα πίσω ως τα τεκμήρια που το θεμελιώνουν και εμπρός ως καθετί που θα έσπαγε αν άλλαζαν αυτά τα τεκμήρια - μέσα στον χρόνο, μέσα στο νόημα και ανάμεσα σε ομοσπονδοποιημένα Σύμπαντα.