> Η μετάφραση παρέχεται για διευκόλυνση. Κανονιστικό είναι το αγγλικό πρωτότυπο. # Σημασιολογική μετάβαση **Προδιαγραφή του Μετα-Σύμπαντος** **Αναγνωριστικό εγγράφου:** MU-V2-ARCH-010 **Τίτλος:** Πρότυπο σημασιολογικής μετάβασης (SMS) **Κατηγορία εγγράφου:** κανονιστικό **Έκδοση:** 2.0 (προσχέδιο) **Κατάσταση:** προσχέδιο εργασίας **Κανονιστικές αναφορές:** [MMAS-Core](../02-architecture/MMAS-Core.md), [Versioning](../02-architecture/Versioning.md), [MMAS-Interchange](../02-architecture/MMAS-Interchange.md), [Event](../04-core-concepts/Event.md), [Traceability](../02-architecture/Traceability.md), RFC 2119 **Πληροφοριακές αναφορές:** [Migration from v1](../07-guides/Migration-from-v1.md), [Naming-Conventions](../02-architecture/Naming-Conventions.md) **Πνευματικά δικαιώματα:** © Orkestron.AI **Άδεια:** Apache-2.0 --- # 1. Σκοπός Το έγγραφο αυτό ορίζει το **Πρότυπο σημασιολογικής μετάβασης (SMS)** - τους κανονιστικούς κανόνες υπό τους οποίους ένα Μετα-Μοντέλο μεταβαίνει από μια έκδοση, δομή ή ορολογία σε άλλη *χωρίς να χάνει ή να αλλάζει σιωπηλά το νόημα*. Ο οδηγός [Migration from v1](../07-guides/Migration-from-v1.md) εισάγει τη μετάβαση ως εξελικτική δραστηριότητα τριών επιπέδων και ονομάζει το SMS ως τη μελλοντική τυποποίησή της. Το παρόν έγγραφο υλοποιεί την έννοια: καθορίζει επίπεδα μετάβασης, καταγράφει κάθε μετάβαση ως ιχνηλάσιμο [Γεγονός](../04-core-concepts/Event.md), ορίζει **μανιφέστο μετάβασης** και καθηλώνει το αναλλοίωτο ότι *το νόημα ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να αλλάζει χωρίς ρητό γεγονός μετάβασης*. --- # 2. Πεδίο εφαρμογής Η προδιαγραφή αυτή εφαρμόζεται σε: - τη μετάβαση Μετα-Μοντέλων, Δεσμών, Στρωμάτων, Αντικειμένων, Ιδιοτήτων, Σχέσεων, Γεγονότων, Συμβολαίων και Προβολών ανάμεσα σε εκδόσεις, - τη μετονομασία, τη διάσπαση, τη συγχώνευση και την επανακατάταξη εννοιών, - τη δομική αναδιοργάνωση αποθετηρίων και εγγράφων, - την εκ νέου σύνδεση ενός μεταβατισμένου μοντέλου με την ομοσπονδία. Δεν ορίζει την τεχνολογία αποθήκευσης των εγγραφών μετάβασης ούτε τη διαδικασία ανθρώπινης εξέτασης (βλ. [Migration from v1](../07-guides/Migration-from-v1.md)). Το Σημασιολογικό αποτύπωμα και η κανονικοποίηση στα οποία στηρίζεται ορίζονται στο [MMAS-Interchange](../02-architecture/MMAS-Interchange.md). --- # 3. Τα τρία επίπεδα μετάβασης Για μια μετάβαση ΟΦΕΙΛΕΙ να γίνεται συλλογισμός σε τρία διακριτά επίπεδα, τα οποία ΜΠΟΡΟΥΝ να προχωρούν ανεξάρτητα και με διαφορετικές ταχύτητες: - **Δομική μετάβαση** - η *δομή αποθετηρίου και εγγράφων*: διάταξη φακέλων, οργάνωση αρχείων, αναγνωριστικά και κεφαλίδες εγγράφων. Η δομική αλλαγή ΜΠΟΡΕΙ να είναι σιωπηλή: από μόνη της δεν αλλάζει νόημα. - **Σημασιολογική μετάβαση** - η *ορολογία, οι έννοιες, οι σχέσεις και οι κανόνες*: πώς μια έννοια μετονομάζεται, διασπάται, συγχωνεύεται, επανακατατάσσεται ή επαναπροσδιορίζεται. Η σημασιολογική αλλαγή ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να είναι σιωπηλή (βλ. Ενότητα 5). - **Μετάβαση ομοσπονδίας** - *πώς το μεταβατισμένο μοντέλο αλληλεπιδρά με άλλα Σύμπαντα*: εκ νέου σύνδεση εμπιστοσύνης, ταυτότητας, σημασιολογικών αντιστοιχίσεων, συμβολαίων και συγχρονισμού προβολών ώστε το μοντέλο να επανενταχθεί στο ευρύτερο οικοσύστημα. Μια πλήρης μετάβαση ΟΦΕΙΛΕΙ να καλύπτει και τα τρία επίπεδα. Η δομική μετάβαση μετακινεί τα αρχεία· η σημασιολογική μετάβαση διατηρεί το νόημα μέσα τους· η μετάβαση ομοσπονδίας αποκαθιστά το πώς το μοντέλο σχετίζεται με άλλα. --- # 4. Η μετάβαση ως ιχνηλάσιμη, αντιστρεπτά εξηγήσιμη λειτουργία Μια μετάβαση ΟΦΕΙΛΕΙ να καταγράφεται ως ένα ή περισσότερα αμετάβλητα [Γεγονότα](../04-core-concepts/Event.md) κατηγορίας *σημασιολογικό γεγονός* (και, όπου ισχύει, *γεγονός κύκλου ζωής*). Κάθε γεγονός μετάβασης ΟΦΕΙΛΕΙ να δηλώνει: - το υποκείμενό του - το τεχνούργημα που μεταβαίνει, - την **έκδοση προέλευσης** και την **έκδοση προορισμού**, - αναφορά στο διέπον **μανιφέστο μετάβασης** (Ενότητα 6), - την [προέλευσή](../02-architecture/Traceability.md) του - ποιος εκτέλεσε τη μετάβαση και υπό ποια εξουσία. Μια μετάβαση ΟΦΕΙΛΕΙ να είναι: - **ιχνηλάσιμη** - κάθε αλλαγή ΟΦΕΙΛΕΙ να μπορεί να παρακολουθηθεί από την πηγή ως το αποτέλεσμά της μέσω του γεγονότος μετάβασης και του μανιφέστου του, - **αντιστρεπτά εξηγήσιμη** - η προηγούμενη κατάσταση, η αιτιολόγηση και η αντιστοίχιση ΟΦΕΙΛΟΥΝ να καταγράφονται ώστε η αλλαγή να μπορεί να κατανοηθεί και, όπου η αντιστοίχιση είναι αντιστρέψιμη, να αναιρεθεί. Το SMS δεν απαιτεί κάθε μετάβαση να είναι *εκτελέσιμη* αντίστροφα· απαιτεί κάθε μετάβαση να είναι *εξηγήσιμη* αντίστροφα. Οι διορθώσεις μιας μετάβασης ΟΦΕΙΛΟΥΝ να εκφράζονται ως νέα γεγονότα μετάβασης που παραπέμπουν στο διορθούμενο γεγονός. Ένα γεγονός μετάβασης ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να επεξεργάζεται ή να διαγράφεται μετά την καταγραφή του. --- # 5. Ο κανόνας μηδενικής σιωπηλής αλλαγής νοήματος Το νόημα ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να αλλάζει χωρίς ρητό γεγονός μετάβασης. Ειδικότερα: - Αλλαγή που μεταβάλλει το [Σημασιολογικό αποτύπωμα](../02-architecture/MMAS-Interchange.md) οποιασδήποτε έννοιας ΟΦΕΙΛΕΙ να συνοδεύεται από γεγονός μετάβασης και εγγραφή στο μανιφέστο μετάβασης που την ταξινομεί. - Η μετονομασία μιας έννοιας ΟΦΕΙΛΕΙ να παράγει νέο [κανονικό σημασιολογικό όνομα (CSN)](../02-architecture/Naming-Conventions.md)· το παλιό CSN ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να ξαναγράφεται σιωπηλά, και η αντιστοίχιση παλιό → νέο ΟΦΕΙΛΕΙ να καταγράφεται στο μανιφέστο. - Αλλαγή που επηρεάζει μόνο μη σημασιολογικό περιεχόμενο (εμφανιζόμενα ονόματα, περιγραφές, τεκμηρίωση, θέση αρχείου) ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να αλλάζει το αποτύπωμα και ΜΠΟΡΕΙ να εκτελείται ως δομική μετάβαση χωρίς γεγονός σημασιολογικής μετάβασης. Η ασυμμετρία είναι σκόπιμη: **στη δομική αλλαγή επιτρέπεται να είναι σιωπηλή, στη σημασιολογική όχι.** --- # 6. Το μανιφέστο μετάβασης Κάθε σημασιολογική μετάβαση ΟΦΕΙΛΕΙ να διέπεται από μηχανικά αναγνώσιμο **μανιφέστο μετάβασης** που περιγράφει, δηλωτικά, πώς μεταφέρεται το νόημα από τη μία έκδοση στην επόμενη. Ένα μανιφέστο ΟΦΕΙΛΕΙ να περιέχει: | Πεδίο | Σημασία | |-------|---------| | `fromVersion` | Η έκδοση προέλευσης του Μετα-Μοντέλου. | | `toVersion` | Η έκδοση προορισμού του Μετα-Μοντέλου. | | `fromFingerprint` | Το [Σημασιολογικό αποτύπωμα](../02-architecture/MMAS-Interchange.md) του μοντέλου προέλευσης. | | `toFingerprint` | Το Σημασιολογικό αποτύπωμα του μοντέλου προορισμού. | | `conceptMappings` | Το διατεταγμένο σύνολο των αλλαγμένων εννοιών, καθεμιά αντιστοιχίζοντας ένα CSN προέλευσης στο ή στα CSN προορισμού και σε ένα είδος αλλαγής. | | `compatibility` | Η συνολική ταξινόμηση συμβατότητας (Ενότητα 7). | | `events` | Αναφορές στο γεγονός ή στα γεγονότα μετάβασης που θέτουν σε ισχύ το μανιφέστο. | | `provenance` | Συντάκτης, εξουσία και χρόνος δημιουργίας του μανιφέστου. | Κάθε εγγραφή στο `conceptMappings` ΟΦΕΙΛΕΙ να δηλώνει **είδος αλλαγής**: `renamed`, `split`, `merged`, `reclassified`, `redefined`, `added`, `deprecated` ή `removed`, μαζί με τα CSN προέλευσης και προορισμού που συσχετίζει. Έννοια που δεν άλλαξε δεν χρειάζεται να εμφανίζεται· η απουσία από το `conceptMappings` ΟΦΕΙΛΕΙ να σημαίνει *νόημα διατηρημένο αναλλοίωτο*. Ένα μανιφέστο μετάβασης ΟΦΕΙΛΕΙ να είναι το ίδιο εκφράσιμο ως [MUIF](../02-architecture/MMAS-Interchange.md), ώστε να μπορεί να ανταλλάσσεται, να αποτυπώνεται και να επικυρώνεται όπως κάθε άλλο τεχνούργημα. --- # 7. Ταξινόμηση συμβατότητας Κάθε μετάβαση ΟΦΕΙΛΕΙ να δηλώνει ταξινόμηση συμβατότητας, ευθυγραμμισμένη με την Ταξινόμηση σημασιολογικών αλλαγών του [Versioning](../02-architecture/Versioning.md): - **Συμβατή** - καμία έννοια δεν αλλάζει νόημα· οι καταναλωτές του μοντέλου προέλευσης μπορούν να καταναλώσουν το μοντέλο προορισμού χωρίς προσαρμογή. Το αποτύπωμα του μοντέλου ΜΠΟΡΕΙ να αλλάξει μόνο μέσω προσθετικών, μη ρηξιγενών εννοιών. - **Υπό όρους συμβατή** - το νόημα διατηρείται αλλά αλλάζει η αναπαράσταση (για παράδειγμα μια μετονομασία με καταγεγραμμένη αντιστοίχιση CSN)· οι καταναλωτές ΜΠΟΡΟΥΝ να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν την προέλευση μέσω των αντιστοιχίσεων του μανιφέστου. - **Ρηξιγενής** - τουλάχιστον μία έννοια αλλάζει νόημα, αφαιρείται ή συγχωνεύεται με τρόπο που χάνει διακρίσεις· οι καταναλωτές ΟΦΕΙΛΟΥΝ να προσαρμοστούν, καθοδηγούμενοι από τα `conceptMappings` του μανιφέστου. Η ταξινόμηση ΟΦΕΙΛΕΙ να προκύπτει από τα `conceptMappings` και ΟΦΕΙΛΕΙ να είναι συνεπής με τη μεταβολή των Σημασιολογικών αποτυπωμάτων. --- # 8. Διατήρηση της κανονικής ταυτότητας Η μετάβαση ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να σπάει την **κανονική ταυτότητα**. - Η σταθερή ταυτότητα ενός Αντικειμένου, Σχέσης, Γεγονότος ή Συμβολαίου ΟΦΕΙΛΕΙ να επιβιώνει αναλλοίωτη από μια μετάβαση, ακόμη και όταν αλλάζει το CSN ή το εμφανιζόμενο όνομά του. - Όπου μια έννοια διασπάται, κάθε προκύπτουσα έννοια ΟΦΕΙΛΕΙ να δηλώνει την παραγωγή της από την αρχική ταυτότητα· όπου έννοιες συγχωνεύονται, η προκύπτουσα έννοια ΟΦΕΙΛΕΙ να παραπέμπει σε κάθε ταυτότητα προέλευσης που απορροφά. - Τα ιστορικά [Γεγονότα](../04-core-concepts/Event.md) και οι προηγούμενες εκδόσεις ΟΦΕΙΛΟΥΝ να παραμένουν διαθέσιμα και ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να ξαναγράφονται από τη μετάβαση. Η συνέχεια της ταυτότητας είναι αυτό που επιτρέπει στη [σημασιολογική γενεαλογία](../02-architecture/Traceability.md) να ιχνηλατείται πέρα από ένα όριο έκδοσης. --- # 9. Λυμένο παράδειγμα: Γαλαξίας v1 → Χώρος ονομάτων v2 Η κανονική εξέλιξη v1→v2 μετονομάζει την οργανωτική έννοια της v1 *Γαλαξίας* στον [Χώρο ονομάτων](../02-architecture/Naming-Conventions.md) της v2. Το νόημα - *πώς οργανώνονται και δημοσιεύονται οι έννοιες* - διατηρείται· αλλάζουν μόνο το όνομα και το καθεστώς διακυβέρνησής του. Πρόκειται για **υπό όρους συμβατή** σημασιολογική μετάβαση. Περίγραμμα του μανιφέστου μετάβασης: ```text fromVersion : 1.4 toVersion : 2.0 fromFingerprint : sha256: toFingerprint : sha256: compatibility : Conditionally Compatible conceptMappings : - source: galaxy. target: namespace. kind: renamed - source: object. target: metaObject. kind: renamed - source: identity. target: canonicalIdentity. kind: renamed - source: projection. (unchanged — omitted) events : [ evt:migration/1.4→2.0/namespace ] provenance : { author: , authority: , at: